บั้งไฟ ความศรัทธาที่กำลังเปลี่ยนแปลง

สาระน่ารู้จากสายด่วน 1765

  • 2019-05-16 09:58:49

ประเพณีบุญบั้งไฟ บางแห่งเรียกว่า “บุญวิสาขบูชา” เป็นประเพณีหนึ่งในประเพณีฮีตสิบสอง คองสิบสี่ของภาคอีสานของไทยรวมไปถึงประเทศลาว ถือเป็นประเพณีสำคัญทางพระพุทธศาสนา มีการทำบุญฟังเทศน์ เวียนเทียน และการขอฝน ซึ่งประเพณีดังกล่าวนิยมจัดขึ้นในช่วงเดือนหกของทุกปี ซึ่งตรงกับ ช่วงฤดูฝนเป็นช่วงแห่งการเริ่มทำไร่ทำนาของเกษตรกร

เขาเล่าว่า เมื่อจัดประเพณีบุญบั้งไฟนี้แล้วจะทำให้ เทพยดาและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ดลบันดาลให้ฝนตกต้องตามฤดูกาลทำให้พืชพันธุ์ธัญญาหารอุดมสมบูรณ์ ดังนิทานพื้นบ้านของภาคอีสานหลายๆ เรื่องได้เล่าขานว่า การที่ชาวบ้านจัดงานบุญบั้งไฟขึ้นนั้นเป็นการบูชาพระยาแถน เพราะมีความเชื่อว่า พระยาแถนเป็นผู้ควบคุมดูแลให้ฝนตกต้องตามฤดูกาล อีกทั้ง มีความชื่นชอบไฟเป็นอย่างมาก หากหมู่บ้านใดไม่จัดงานบุญบั้งไฟเพื่อบูชาพระยาแถนจะส่งผลให้ฝนไม่ตกต้องตามฤดูกาล เกิดความแห้งแล้งได้

ความเปลี่ยนแปลงที่ไม่ควรมองข้าม เมื่อใกล้ถึงประเพณีบุญบั้งไฟชาวบ้านในแต่ละหมู่บ้านต่างร่วมแรงร่วมใจช่วยกันทำบั้งไฟขึ้นเพื่อนำบั้งไฟมาจุดแข่งกัน ถ้าบั้งไฟของใครจุดขึ้นสูงที่สุดก็จะเป็นฝ่ายชนะ แต่ถ้าบั้งไฟของใครแตกหรือขึ้นต่ำกว่าก็จะเป็นฝ่ายแพ้ ซึ่งฝ่ายแพ้จะต้องถูกลงโทษ โดยการจับโยนลงโคลนตม เป็นประเพณีที่สร้างความสนุกสนานให้กับผู้ร่วมกิจกรรมและผู้ที่มาร่วมชมการจุดบั้งไฟเป็นอย่างมาก อีกทั้งประเพณีดังกล่าวยังเป็นการเสี่ยงทายหรือทำนายว่าหากจุดบั้งไฟขึ้นสูง ฝนฟ้าจะตกต้องตามฤดูกาล ข้าวปลาอาหารจะอุดมสมบูรณ์ด้วย จะเห็นได้ว่าประเพณีบุญบั้งไฟเป็นประเพณีเพื่อบูชาเทพยดาหรือ สิ่งศักดิ์สิทธิ์ แต่แฝงด้วยกุศโลบายในการสร้างความรักความสามัคคีของคนในชุมชน

แต่เมื่อเวลาเปลี่ยนแปลงไป...จากเดิมชาวบ้านใช้ลำไม้ไผ่มาทำบั้งไฟ แต่ปัจจุบัน กลับกลายมาเป็นท่อเหล็กหรือท่อ PVC ทำให้ดินปืนที่บรรจุลงในบั้งไฟมีปริมาณมากขึ้นตามไปด้วย ซึ่งเป็นอันตรายมากหากเกิดการระเบิดใส่ผู้คนในบริเวณโดยรอบ อีกทั้งบั้งไฟดังกล่าวยังสามารถเคลื่อนที่ไปได้ไกลจนอาจทำให้เกิดความเสียหายต่อชีวิตและทรัพย์ของประชาชนที่อยู่ในบริเวณที่ห่างออกไป อย่างที่เคยเป็นข่าวมาหลายครั้ง ซึ่งผู้ทำบั้งไฟดังกล่าวอาจเข้าข่ายผิดกฎหมายอาญา มาตรา 291 ผู้ใดกระทำโดยประมาทและการกระทำนั้น เป็นเหตุให้ผู้อื่นถึงแก่ความตายต้องระวางโทษจำคุกไม่เกิน สิบปี และปรับไม่เกินสองหมื่นบาท และนอกจากนี้ การที่ชาวบ้านต่างฝ่ายต่างต้องการให้บั้งไฟ ของตนขึ้นให้สูงที่สุดนั้น จึงทำให้การจุดบั้งไฟในแต่ละปีมีการพนันขันเข้ามาเกี่ยวข้องมากขึ้นตามไปด้วย

แต่จะดีกว่าไหม..!? ถ้าเราทุกคนหันกลับมาจัดประเพณีบุญบั้งไฟตามวีถีไทยวิถีถิ่น คือ ไม่ทำบั้งไฟจากท่อเหล็กหรือท่อประปาหรือท่อ PVC และหันกลับมาใช้วัสดุตามธรรมชาติผลิตบั้งไฟ อีกทั้งคนในหมู่บ้านช่วยกันรณรงค์ไม่ให้มีการพนันเกิดขึ้น เพื่อเป็นการรักษาและสืบทอดประเพณีไทยให้คงอยู่สืบไป เพื่อที่ลูกหลานของเราจะได้รู้ว่าความสวยงามและแก่นแท้ของประเพณีบุญบั้งไฟมีขึ้นเพื่ออะไร

ป้องกันความเบี่ยงเบนของวัฒนธรรม

โดยสำนักเฝ้าระวังทางวัฒนธรรม

กลับขึ้นด้านบน